Jag sommarpratar på SR / Internatonal…

http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2200&artikel=4624116

Nawî min Pişko Şamsî ye, miwanî radîyoyî Zayele ebim bo pêşkeş kirdinî wûtar/monolog hawînî.

Bo mawey çend mangêk le Balwêzxaney Siwêd, le Hanoi, karem dekird.

Hefteyek lemewber geramewe.

Wûtarekey ke giwêbistî bûn, zistanî 1972 le layen serokweziranî Siwêd, Olof Palme, le radiyo xiwêndrawe. Em wûtare bombaranekanî zistanî 1972î Hanoi, le layen firoke cengiyekanî Amrika, be tundî mehkum deka.

We herweha bombaranekan legel tawanekanî Almanî Nazî û Apartheîdî Başûrî Afriqay û Spaniyay faşistî serdemî general Franco, berwurdeka.

Diwa bediway eme helwêstey Palme we hukumetî ewsayî Sosialdemokrat, aloziyekî zor kewte newan pêywendî diplomasî Siwêd û Amrika.

Le cengeyî şerî Vietnam, salî 1969,

Siwed wekû yekem dewletî rojawa, balwêzxaney xoy le Hanoi kirdewe.

We be dirêjayî dehey 70, 80 we 90 sefaretî Siwêd le sertaserî Vietnam hawkar bu bo dirustkirdinî xestexane, xwêndingeh, karxane, we çendin projey dikey xizmetguzari ya humanitar.

Nizikey 40 sal diwatir, helwêstî mirovperwerane û biwêraney Palme le zorek le kobunewe fermîyekanî nêwan Siwêd û Vietnam, dengî dedayewe, le layen karbedestanî Vietnam wek meşe’lî hestî mirovayetî  amajey pêdekira.

Le zor layenewe rolî û soldaritey Siwêd, stayiş dekira.

Helwêstî hawxemî û insanî Siwed,

Wate mehkum kirdinî qatliam, bombaran, werankirdin û dagirkerî Amrika,

cêy şanazîyekî zore bo Siwed, we estaş mêjuyekî zinduwe.

Her bem hoyaneş, Vietnam yekek le lutke here berzekanî mêjuy diplomasî Siwêde.

Miniş, beş be hali xom,

bextewerim ke le nizikewe tuwanim beşek lew peywendîye symbolike bibinim.

Hanoi, heta hetaye, le mejûda wekû qelay şerî azadî, wek mezherî şoriş û symbolî serheldanewe, le beramber istimar û bindestî, be nawdebirdirê û denasirê.

Dastanî berengarbunewey gelî Vietnam, degatê lutkey xeyal û efsane. Dastanî gelêkî hejar û istismarkirawe ke le beramer zordarî  biryarî muqawemet, xebat, serbexoyî û serkewtîn deda.

Em tecrubeye, hest û birî mirovperweraney le lay min, zor beheztir kird.

Isbatî kird ke azadî mirov, serbexoyî mirov, we herweha behakani mirovayeti,

esasêkin ke be hiç erteşêk têk nadirên

ya be hiç zilhêzêk puçel nakirên.

Xebatî le mêjiney gelî Kurdiş, harekeyek buwe bo parastini heman esas,

bo heman beha û bingey mirovayeti,

ke biritiye le azadi, edalet û serbexoyi.

Serbexoyi lereda tenya amaje be serbexoyi neteweyî naka, belkû hemû layenekanî serbexoyî mirov egrêtewe – mebest, mirovî autonome, mirovî xulqêner e.

Balam legel emeş,

40 sal diway em şere pir karesat û weraniye,

Vietnam bujaneweyekî abûriye be xoyewe ebinê,

we bo yekemcar le mêjû, jiyanî gelî Vietnam rû le baş bune.

Egerçî geşekirdin û berz bunewey standardî jiyan reçaw dekire,

we Vietnam rûyî le pêşkewtinekî abûrî û komelayetîye,

balam le heman katda, bedaxewe, azadiye siyasiyekan le jêr hukumetî hizbi kommunisti Vietnam, be tewawetî pêşêl dekirên.

Çapemenî û mafî raderbirin û mafî beyan, be tewawetî sinûrdar kirawin.

Kurt û kurmancî: Vietnam dewletêkî demokratik niye, we eger berew reformî siyasî neçê,

wek hemû hukumetêkî totalitär, rû le nişêwe,

we direng ya zû, tuşî narezayetî ray giştî we protestoy gel debê.

Lêreda pêm xoşe amaje be xalêk bikem ke detwanê alûgor le komelgay Vietnam bedîbêne.

Ewro derwiçeyekî niwê kirawetewe bo gelî Vietnam,

derûyek ke azadiyekanî mirov,

weku azadî zanyarî/information, azadî ra derbirin, azadî çapemenî we bilawkirdinewe, we herweha azadi beyan,

berceste dekat û belkû bedîyan dêne.

Em kanale Internet e. Le 100 30 xelkî Vietnam esta xetî internet yan heye, we pêşbinî dekirê k eta 5 salî dahatû le seda 50 xelk destîyan biga be dinyay Internet, ta 10 salî dike le 100 80/90.

Dinyayek, ke zanyari, bir u boçun, deng u bas, ra derbirin û mafî rêkxistin, azade we dûre le ew sansorey esta hemû komelgay dagirtuwe. Le hemû goşey kenarî şar û şaroçikey Vietnam internet be dest dekewe. Eme derfetek û helêkî başe bo pêşkewtinî jiyanî komelayetî û siyasî.

Em maweye ke le Hanoi karim kirduwe, le raport û tiwêjinewekanim, cextim kirdote ser mafî information/zanyari.

Le hemû barêkewe mafêkî kilîliye, bê ew mafê mafekanî dike wek mafî perwerde, mafî çapemenî, mafî bir û ra, mafî ra derbirin, we hemû azadiye siyasiyekan, manayî ewtoyî xoyan le dest deden, yaxud berteng dekirên/dein.

Internet û social media/tore komelayetiyekan, lerêda rolêkî esasî debinin.

Zanyarî we information le dinyay ewro manay ewe niye ke mafit heye le hemu serçaweyek ma’lumat ya zanyari werbigri.

Zanyari le ser Internet we tore komelayetiyekan, le heman kat da ke yaridederin bo bilawkirdnewe û rageyandin,

hawkat layenêkî dikeyan heye, ke eweş beşdarî kirdinî take kese

le wergirtin, rageyandin, tewawkirdin/(bidra/komplettera) û ziyadkirdinî zanyarî/information. We herweha gift û go kirdin, ra û tekbir kirdin legel mirov le sertaserî dunya, we destkewtinî hemû core berhemêkî îlmî, hunerî we komelayetî. KE emane hemûyan mayey pêşkewtinî mirov e.

Em derfete, ke xirawete ber destî hemu takêk,

we imkanî beşdar bunî hawelatî, be şewazî rastewxo erexsêne,

bo jiyanî siyasî û komelayetî zor gringe.

Wate social media we internet, derfetêk dexate ber dest hemû mirovêk, ke rojane bir û hestû rudawekanî jiyanî xoy derbibrê.

Eme le qonaxî coraw cor dekirê bibete şêweyek le temrîn we rahênanî mirovî azad, mirovî serbexo, mirovêk ke hestî xoy beyan deka,

ke hebûnî xoy, wucudî xoy, derdebirê.

We herweha mirovêk ke be şeweyekî çalak beşdarî deka le jiyanî komelga.

Lanî kem, le çiwarçêwey jiyanî şexsî takekes,

ke dost û heval, we kes û kar, we layenekanî nizikî xoy egrêtewe,

eme “kanalêke” ke etwanê rastewxo dengî ew rabigeyene.

Basi derbirinî hestman kird, basî mirovêkman kird ke wucudî xoy,

hebûnî le manay binerettî xoy dênete rû.

Lêreda, hem Hanoi cê dêlîn, hem dinyay siyaset.

Ew helbestey giwêtan le bû, serçawekey egerêtewe bo gewre nuser û şa’irî Rusî Puşkin. Le kurte romanî Kiçî Fermande, amaje be çirokek deka, çirokî Halo û qel. Em çiroke le layen şa’irî Iranî … kirawete şe’ir. We diway ewe le layen Siwarey şa’ir, tercumey kurdî kirawe. Le Bo Kurdistanda, Hejariş heman şeirî wergêrandote kurdî.

Her le temenî 14 saliyewe be dinyay ş’eir u edebiyat aşna bum. Sereta çend nimuneyekim le şagulî baxçey ebeiyatî kurdîm nasî, hem be rêy goranî û hem le rêy diwanekanî mamostayanî wek Ebdullah Peşêw, Hemin, Hejar, Goran, Bekes, Qane.

Legel babaxam û bawkim ew şêranem dexiwêndewe we ta bom mumkin bu leberim dekirdin. Diwatiriş be şerekanî Ehmedî Xanî û Hacî Qadirî Koyî hestî netewayetim pitewtir bu.

Roman û pexşane klasikî û hawçerxenakî Europam le rêy medresewe nasî, we ta radeyekî zor karîgerîyan hebû le ser bîr û ramanim.

Her lew katewe edebiyat û huner im la giring û zor serinc rakêş bu.

Edebiyat baxçey hest û bir û zimane,

we roh, xoşewistî û cuwanî mirovayetî lewêda gul deka.

Dinyay roman, we huner be giştî,

hemu pedidekanî jiyanî mirov zindû radegire.

Le heman katda, xoy pedideyeke ke heta ewro bo birmend û danişmendan pirsiyare we aşkira niye. Nihenî edebiyat, cuwanî edebiyat, le çi daye we bo çiye?

Ew hêze, ew nirûye,

ew tine çiye,

ke etwanê jiyanî mirov, hestî insanî, xoşewistî, xebat, niwêbunewe, azadî, maf, dakokikirdin, raperin, we serencam hebûnî mirov, bixate qalbêkewe ke xawen hêzêkî manweî waye, diway sedan salîş dil û derûnî mirov ebizwênê.

Bêguman edebiyat, be hemû cor û rengekanî, xawenî em hêze ye. We le sertaserî dunya, çi le Vietnam be, ya çi le Siwêd ya Kurdistan bê, jiyan, hest û wucudî mirov ewrûjêne. Meş-hûre ke delên eger pêt xoşe gelêk yaxud herêmêk binasî, edebiyatî ew herêmê bixwênewe.

Lêrewe qisekanim egene wêstgeyekî niwê, ke tewerî kotayî em bername ye. Le diwayî qisekanim, pêm xoşe wek derencamêk, amaje be xalêk bikem ke hem edebiyat, we hem tekoşanî azadî Vietnam we gelî Kurdiş, le xo egrê.

Ew xale, mirovayetîye. Mirovayetî, be hemû çemkeyekaniyewe, be cuwanî û karesatiyewe.

Ew mirovayetîyey ke universyalizm, xoşewistî, we ciyawazîyekanî neteweyî û kulturî, le xo egrêt.

Ke rêz le mirov degirê, ke dijî istismar û binpê kirdinî beha û azadî mirov ewestê,

ke elê na bo bindestî, we belê bo jiyan, bo azadî û bo edalet.

Hawdem, hemişe, rûy le niwêbunewe û geşekirdine,

Hawkatiş, mirovêke ke dakokî deka le ser kesayetî we wîjdanî xoy deka.

http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2200&artikel=4624116

Annonser

Kommentera

Fyll i dina uppgifter nedan eller klicka på en ikon för att logga in:

WordPress.com Logo

Du kommenterar med ditt WordPress.com-konto. Logga ut / Ändra )

Twitter-bild

Du kommenterar med ditt Twitter-konto. Logga ut / Ändra )

Facebook-foto

Du kommenterar med ditt Facebook-konto. Logga ut / Ändra )

Google+ photo

Du kommenterar med ditt Google+-konto. Logga ut / Ändra )

Ansluter till %s